Νέος Κώδικας: η δημοσιότητα συνεδριάσεων και η συμμετοχή

Ο Νέος Κώδικας της αυτοδιοίκησης είναι πλέον σε ισχύ! Τι αλλάζει σχετικά με την δημοσιότητα των συνεδριάσεων; Τι κάνει η Δημοτική Επιτροπή και τι τα Δημοτικά Συμβούλια, και πως ενισχύεται η συμμετοχή;

Ίσως έχεις ακούσει για τον Νέο Κώδικα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης - ένα θέμα που έχει απασχολήσει τον δημόσιο διάλογο τον τελευταίο χρόνο. Στις 29 Ιουνίου 2026 δημοσιεύτηκε επιτέλους σε ΦΕΚ (ν. 5314/2026, Α΄ 103), μετά από το πέρας της δημόσιας διαβούλευσης που ολοκληρώθηκε στις 4 Ιουνίου και στην οποία έγιναν 1897 σχόλια.

Τα 774 άρθρα του αφορούν κυρίως το πώς δουλεύει εσωτερικά ένας δήμος - τα βασικά τα έχουμε εξηγήσει εδώ:

Ο νέος κώδικας έχει θετικό πρόσημο: δεκάδες σκόρπιοι νόμοι μπαίνουν τώρα κάτω από την ίδια στέγη, σε ένα ενιαίο κείμενο. Περισσότερη οργάνωση, λιγότερη πολυνομία. Όπως σε κάθε τομέα, έτσι κι εδώ, ένα ενιαίο πλαίσιο σημαίνει ότι τα πράγματα δεν μπερδεύονται και ξέρεις τι ισχύει.

Ο κώδικας φέρνει και μεγάλες αλλαγές που έχουν συζητηθεί πολύ, όπως η εκλογή του δημάρχου σε έναν γύρο και η ηλεκτρονική ψήφος (ισχύουν από τις εκλογές του 2028). Όμως, σε αυτό το άρθρο θα σταθούμε σε μερικά πράγματα που ισχύουν ήδη από την δημοσίευση του νόμου σε ΦΕΚ και αλλάζουν το πώς βλέπεις, πώς συμμετέχεις, και ποιος αποφασίζει στον δήμο σου.

Δημοτικό Συμβούλιο & Δημοτική Επιτροπή: τι αλλάζει με τις αρμοδιότητές τους;

Τα τρία όργανα ενός δήμου είναι ο Δήμαρχος, το Δημοτικό Συμβούλιο και η Δημοτική Επιτροπή. Ο Δήμαρχος είναι το εκτελεστικό όργανο: εκπροσωπεί τον δήμο και υλοποιεί τις αποφάσεις. Οι ίδιες οι αποφάσεις παίρνονται στο Δημοτικό Συμβούλιο και στη Δημοτική Επιτροπή.

Η Δημοτική Επιτροπή δεν είναι κάτι καινούριο, υπάρχει ήδη από το 2024 (ν. 5056/2023). Όμως μέχρι τώρα, οι αρμοδιότητες της ήταν σκορπισμένες σε διάφορους νόμους, κι έτσι δεν ήταν πάντα ξεκάθαρο ποιο θέμα κρίνει η επιτροπή και ποιο το Συμβούλιο. Με τον νέο κώδικα, η Δημοτική Επιτροπή κωδικοποιείται ως το «διοικητικό εργαλείο» του δήμου, ενώ το Δημοτικό Συμβούλιο κρατά τη γενική αρμοδιότητα.

Δημοτική Επιτροπή (άρθρο 138):

• Διαγωνισμοί & έργα, προσλήψεις, δικηγόροι / ένδικα μέσα, συμβιβασμοί έως 60.000 ευρώ

• Άδειες καταστημάτων, παράταση ωραρίου μουσικής, θέσεις στάθμευσης, αναπλάσεις

• Μπορεί να παραπέμψει ένα σοβαρό θέμα πίσω στο Δημοτικό Συμβούλιο

Δημοτικό Συμβούλιο (άρθρο 120):

• Μεγάλες κατευθύνσεις και κανονισμός λειτουργίας

• Γνωμοδοτεί σε θέματα τοπικού ενδιαφέροντος

• Μπορεί να «πάρει πίσω» αρμοδιότητες της Επιτροπής για ιδιαίτερα σοβαρά θέματα

Ενδεικτικά, από το άρθρο 120:

Το δημοτικό και το περιφερειακό συμβούλιο, αντίστοιχα:

Αποφασίζει για όλα τα θέματα που αφορούν στον δήμο […],εκτός από εκείνα που:

αα) ανήκουν από τον νόμο στην αρμοδιότητα του δημάρχου […], ή σε άλλο όργανο του δήμου […]
αβ) το συμβούλιο έχει μεταβιβάσει στη δημοτική επιτροπή […] ή σε επιτροπή αποφασιστικού χαρακτήρα του δημοτικού […] με απόφασή του […]
β) […]
γ) […]
δ) Γνωμοδοτούν όποτε δημόσιες αρχές ή αρμόδια όργανα ζητούν τη γνώμη τους και εκφράζουν τις θέσεις τους σε θέματα τοπικού ενδιαφέροντος.

Ξέρεις τώρα ποιος αποφασίζει. Μένει το πιο βασικό: πώς μπορείς να το δεις να συμβαίνει;

Υποχρεωτική μετάδοση: τώρα μπορείς να το δεις

Μέχρι πρόσφατα, το αν θα μεταδίδεται μια συνεδρίαση δημοτικού συμβουλίου ή δημοτικής επιτροπής ήταν επιλογή του κάθε δήμου. Πολλοί δήμοι, αλλά όχι όλοι, μετέδιδαν τις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων τους στο YouTube ή στο Facebook. Οι δημοτικές επιτροπές, από την άλλη, δεν μεταδίδονταν σχεδόν ποτέ, και ελάχιστοι δήμοι δημοσίευαν έστω τα πρακτικά τους.

Με τον νέο κώδικα, η ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων μέσω διαδικτύου ή κοινωνικών δικτύων γίνεται υποχρεωτική και για το Δημοτικό Συμβούλιο (άρθρο 122 §2) και για τις Δημοτικές Επιτροπές (άρθρο 140 §2). Ιδιαίτερα για τις δημοτικές επιτροπές, αυτό που ήταν εξαίρεση, τώρα γίνεται κανόνας για όλους. Και στα δύο όργανα, η διεξαγωγή συνεδρίασης κεκλεισμένων των θυρών επιτρέπεται μόνο με πλειοψηφία 3/5.

19η Συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων για το 2026

Το OpenCouncil κάνει ήδη δημόσιες τις συνεδριάσεις των δημοτικών επιτροπών σε κάποιους δήμους-συνεργάτες μας, όπως τα Χανιά & η Σπάρτη.

Μιλώντας με αρκετούς από τους δήμους συνεργάτες μας τις τελευταίες ημέρες, κάποιοι αναρωτήθηκαν αν στις δημοτικές επιτροπές απαιτείται livestreaming, ή αρκεί η δημοσιοποίηση της συνεδρίασης στο OpenCouncil λίγες ώρες μετά την συνεδρίαση, χρησιμοποιώντας μόνο την ηχογράφηση. Δυστυχώς, θεωρούμε πως αυτό δεν συμβαδίζει με την διατύπωση του νόμου. Από το άρθρο 140 (Δημοσιότητα συνεδριάσεων δημοτικής και περιφεριακής επιτροπής), παράγραφος 2:

Είναι υποχρεωτική η ταυτόχρονη μετάδοση της συνεδρίασης, με ανάρτηση σχετικού συνδέσμου στην ιστοσελίδα του δήμου και, αντίστοιχα, της περιφέρειας, ή σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης του δήμου και της περιφέρειας, εφόσον υπάρχουν.

Φαίνεται να απαιτείται η ταυτόχρονη μετάδοση (livestreaming) των συνεδριάσεων των δημοτικών επιτροπών, χωρίς να δίνεται η δυνατότητα να δημοσιεύεται το ηχητικό μαζί με την απομαγνητοφώνηση λίγες ώρες μετά την συνεδρίαση. Κατά την γνώμη μας, η υποχρέωση αυτή είναι περισσότερο περιοριστική από όσο θα έπρεπε. Επιβαρύνει δυσανάλογα τους δήμους σε σχέση με το όφελος που προσφέρει – ιδιαίτερα των μικρότερων, όπου το livestreaming δεν είναι πάντα εύκολο, λόγω έλλειψης προσωπικού με τις κατάλληλες γνώσεις.

Ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα: τώρα μπορείς να πεις τη γνώμη σου (αν ο δήμος την ζητήσει)

Τα δημοτικά δημοψηφίσματα (άρθρα 173 - 179) θα διεξάγονται πλέον ηλεκτρονικά, με την τεχνική υποστήριξη της ΕΔΥΤΕ. Η διαδικασία εκκινεί είτε με απόφαση των 2/3 του Συμβουλίου είτε μέσω λαϊκής πρωτοβουλίας (10% των εκλογέων) σε ειδική πλατφόρμα. Το αποτέλεσμα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα, είναι δηλαδή έκφραση γνώμης, χωρίς νομική δέσμευση. Για εμάς, αυτό που κάποτε περιγράφαμε ως το πιο «ξεχασμένο όπλο» της άμεσης δημοκρατίας, αρχίζει επιτέλους να δείχνει τη δύναμή του.

Συμβούλια Νέων: μια νέα φωνή στο τραπέζι

Τα Συμβούλια Νέων γίνονται πλέον υποχρεωτικά σε δήμους άνω των 2.000 κατοίκων (άρθρα 156–160). Η θητεία θα έχει διάρκεια 30 μηνών, και θα ψηφίζουν ηλεκτρονικά και θα εκλέγονται όσοι είναι κάτω των 29. Ο πρόεδρός τους καλείται υποχρεωτικά στο Δημοτικό Συμβούλιο, με δικαίωμα λόγου.

Τι σημαίνει για σένα: αν είσαι νέος ή νέα, αποκτάς θεσμική φωνή και μια πραγματική θέση στο τραπέζι των αποφάσεων. Οι πρώτες εκλογές γίνονται την πρώτη Κυριακή του Φεβρουαρίου 2027, με τις υποψηφιότητες να ανοίγουν στις αρχές Σεπτέμβρη.

Και τώρα;

Ο δήμος σου αποφασίζει κάθε μέρα για πράγματα που σε αφορούν. Ο νέος νόμος τα κάνει πιο ορατά και πιο ανοιχτά: να βλέπεις (μετάδοση), να συμμετέχεις (δημοψηφίσματα), να ακούγεσαι (Συμβούλια Νέων).

Η τοπική αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που ζει πιο κοντά σου, αποφασίζει για του δρόμο σου, τη γειτονιά σου, την πλατεία απ’ όπου περνάς κάθε μέρα. Κι όμως, μοιάζει πάντα μακρινός και μπερδεμένος. Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να αλλάξουμε με το OpenCouncil: να κάνουμε τις αποφάσεις του δήμου σου πιο κατανοητές, δημόσιες και αναζητήσιμες, να σε πάμε εκεί που πριν δεν έβλεπες.